طيف گاتمن : ( Guttman scalc)

برخي از مفاهيم و مسائل علوم اجتماعي با طيف هاي بوگاردوس، تورستون يا ليكرت به صورت رضايت بخش سنجش نمي گردد و نيازمند آن است كه با رويكرد جزي تري به شناخت مسأله پرداخت. لويز گاتمن و همكارانش روشي به نام (تحليل طيف يا اسكيل اناليسي) ابداع نمودند كه تا حد زيادي پاسخگوي انتقادات وارده بر طيف ليكرت بود در طيف ليكرت وقتي 2 پاسخگو داراي نمرات مساوي بوند مطمئن بوديم گرايش هاي يكسان است اما در طيف گاتمن با اطمينان نسبتا زيادي مي توان حدس زد نمرات حاصل كدام پاسخ ها از اين دو هدف اين است كه گويه ها با خصلت انباشته به گونه اي مرتب شوند كه هم شديدترين گرايش مثبت و هم شديدترين گرايش منفي را بسنجد (همانندطيف بوگاردوس) و در اين بين گويه هاي بينابين قرار مي گيرد كه اگر پاسخگويي به يك گويه موافق بود با گويه هاي بعد از آن نيز موافق باشد .

مثال: به منظور روشن شدن نحوه ي عملكرد در طيف گاتمن مثال ساده اي در خصوص سنجش گرايش مسلمانان به زرد تشتيان مطرح مي گردد كه داراي 5 گويه و عكس العمل 6 پاسخگو مي باشد :

1- حاضرم دخترم با يك زرتشتي ازدواج كند . بلي خير

2- زردتشت ها هم اجازه دارند به مسجد بيايند. بلي خير

3- حاضرم با يك زردتشتي از يك ظرف مشترك آب بنوشم . بلي خير

4- حاضرم با يك زردتشتي رابطه دوستي داشته باشم . بلي خير

5- حاضرم با يك زردتشتي در يك محل زندگي كنم . بلي خير

همانظور كه مشخص است گويه هاي فوق به صورت انباشته اي است و كسي كه با گويه اول موافق باشد احتمالا با بقيه گويه ها موافق است يا اگر كسي با گويه دوم موافق باشد احتمالا با گويه 3 و 4 و 5 هم موافق است

بازنمايي در طيف گاتمن : (Reproduction)

اگر بتوانيم از طريق مجموع نمرات پاسخگويان و بدون داشتن بقيه اطلاعات به عكس العملهاي پاسخگويان نسبت به گويه ها پي ببريم بازنمايي درصدي خواهد بود . اما نكته مهم و در واقع ايراد اساسي طيف گاتمن آن است كه هميشه بازنمايي صد در صد امكان پذير نيست زيرا مفاهيم علوم انساني مفاهيمي پيچيده و غير شفاف است .

چهار تكنيك براي محاسبه بازنمايي وجود دارد كه عبارتند از :

- روش مكانيكي (روش دستي)

- روش كوچكترين مربعات (كه روش بسيار پيچيده اي است)

- روش توزيع فراواني (محاسبه آن زمان بر است)

- روش كُرنل (گاتمن)

روش كرنل: براي محاسبه بازنمايي: ايده آل طيف گاتمن اين است كه بازنمايي طيف صد در صد باشد اما به دليل عدم امكان انباشتگي صد در صد گويه ها اين مهم امكان پذير نيست. يعني انتظار ما از پاسخ هاي پاسخگويان كاملاً انباشته مي باشد اما در عمل اين اتفاق نمي افتد. در چنين شرايطي مي توان با شمردن تعداد خطاها و تقسيم آن بر تعداد پاسخ ها ضريب بازنمايي رامحاسبه نمود .

پس برای مشخص کردن ضریب بازنمائی می توان از یک منهای تعداد خطاها تقسیم بر تعداد پاسخگو ضربدر تعداد گویه ها استفاده کرد. (جواب تست ۱۷)

در تحقيقات اصلي بازنمايي مطلوب بين 85 % تا 90% تعيين شده است اما در تحقيقات مقدماتي مي توان ضريب 80% را نيز مطلوب دانست .

انتقاد اساسي در طيف گاتمن اين است :

كه پس از تدوين گويه ها خاصيت انباشتگي كاملاً اتفاق نيافتد.

2- دوم آن است كه اين مقياس بي ثباتي دارد زيرا ممكن است يك طيف تهيه شده براي يك شرايط زماني و مكاني ديگر غير قابل استفاده باشد